Wnioski z wystąpienia Prezesa Krzysztofa Grzegorczyka podczas targów HVACR 2026
Nielegalny obrót czynnikami chłodniczymi to jedno z największych wyzwań stojących dziś przed branżą HVACR w Europie. Jednak – jak pokazują doświadczenia Polski – skuteczna współpraca instytucji, edukacja oraz rozwój narzędzi kontrolnych mogą realnie ograniczać skalę tego zjawiska.
Podczas konferencji towarzyszącej targom HVACR (25 lutego 2026 r.) Prezes Fundacji PROZON, Krzysztof Grzegorczyk, przedstawił aktualny obraz rynku oraz działania, które sprawiają, że Polska staje się jednym z najtrudniejszych krajów dla przemytników F-gazów.
Skala działań i efektów
Fundacja PROZON od lat buduje system odpowiedzialnego zarządzania odzyskanymi czynnikami chłodniczymi w Polsce. Skala tych działań jest znacząca:
- 20 000 specjalistycznych butli wprowadzonych na rynek
- 6 000 umów partnerskich z firmami serwisowymi
- 2 500 ton zagospodarowanych czynników chłodniczych
- 6300 przeszkolonych specjalistów w zakresie F-gazów
- 2 700 przeprowadzonych egzaminów F-gazowych
To nie tylko liczby – to fundament systemu, który ogranicza szarą strefę i zwiększa bezpieczeństwo rynku.
Jak działa przemyt?
Nielegalny handel F-gazami nie zniknął – zmienił formę.
Czynniki chłodnicze są dziś przemycane m.in. w legalnych przesyłkach, w pojazdach ciężarowych, a wcześniej także w zbiornikach LPG.
Ten ostatni proceder został znacząco ograniczony dzięki szkoleniom Fundacji PROZON dla służb celnych oraz wyposażeniu ich w nowoczesne urządzenia identyfikacyjne.
Od 2026 roku służby dysponują dodatkowo chromatografami gazowymi, które pozwalają na szybkie i precyzyjne wykrywanie nielegalnych substancji.
Nowa jakość kontroli
Kluczową zmianą w ostatnich latach jest profesjonalizacja działań kontrolnych:
- funkcjonariusze uzyskali uprawnienia do pobierania próbek,
- zostali przeszkoleni zarówno z przepisów, jak i metod analizy,
- rozwinięto współpracę między KAS i WIOŚ,
- włączono do działań również Prokuraturę Europejską.
Dodatkowo Polska posiada pełny dostęp do systemu F-Gaz Portal, co eliminuje możliwość wielokrotnych dostaw przekraczających kontyngenty.
Efekt? System staje się szczelny – a ryzyko dla nieuczciwych podmiotów rośnie.
Fałszowanie – rosnące zagrożenie
Obok przemytu coraz większym problemem jest fałszowanie czynników chłodniczych.
W 2025 roku odnotowano przypadki, w których:
- produkt był niezgodny z deklaracją (np. R404A zamiast R449A),
- certyfikaty były fałszowane,
- cena była podejrzanie niska względem rynkowej.
Badania laboratoryjne potwierdziły oszustwa, które naruszały: prawa patentowe, prawa konsumentów oraz przepisy ochrony środowiska.
W takim przypadku, aby mieć pewność, że czynnik jest legalny i bezpieczny, można skorzystać z bezpłatnego badania składu czynnika oferowanego przez Fundację PROZON.
Narasta również zjawisko tzw. fałszowanej regeneracji, kiedy oferowane są „tanie czynniki zregenerowane”, a dostawcy przedstawiają własne certyfikaty bez potwierdzenia miejsca dokonania regeneracji, posiadania pozwoleń odpadowych czy prezentacji certyfikatów jakości niezgodnych z normą AHRI 700.
Realne konsekwencje dla firm
Nielegalne lub sfałszowane czynniki to nie tylko problem systemowy – to konkretne straty dla przedsiębiorstw.
Jeden z przypadków w województwie kujawsko-pomorskim dotyczył blisko 1 tony podrobionego czynnika R452A.
Efekty:
- roszczenia klienta końcowego,
- konieczność wypłaty odszkodowań,
- poważne zagrożenie dla stabilności finansowej firmy serwisowej.
To pokazuje jasno: oszczędność na zakupie czynnika może kosztować wielokrotnie więcej.
Co może zrobić branża?
Kluczowe znaczenie mają czujność i odpowiedzialność uczestników rynku.
W praktyce oznacza to:
- weryfikację dostawców,
- ostrożność wobec „okazyjnych” ofert,
- korzystanie z oferowanych przez Fundację PROZON bezpłatnych badań laboratoryjnych,
- zgłaszanie podejrzeń nielegalnego obrotu.
Fundacja PROZON udostępnia również narzędzia wspierające bezpieczeństwo rynku, w tym platformę do zgłaszania nieprawidłowości www.bezpiecznehfc.pl.
Wspólny kierunek: bezpieczeństwo i transparentność
Zmiany regulacyjne, rozwój narzędzi kontrolnych oraz rosnąca świadomość branży sprawiają, że Polska staje się przykładem skutecznej walki z nielegalnym obrotem F-gazami.
To jednak proces, który wymaga dalszego zaangażowania wszystkich uczestników rynku.
Bezpieczeństwo branży HVACR zaczyna się od odpowiedzialnych decyzji – każdego dnia, na każdym etapie łańcucha dostaw.