Czy wiesz, jaki czynnik chłodniczy trafia do instalacji? Sprawdź jego pochodzenie i jakość przed zakupem

Zakup czynnika chłodniczego powinien być poprzedzony nie tylko porównaniem ceny i sprawdzeniem oznaczenia znajdującego się na butli. Równie ważne są pochodzenie produktu, jego rzeczywisty skład, parametry jakościowe oraz możliwość powiązania otrzymanej dokumentacji z konkretną partią czynnika.

Na rynku mogą pojawiać się produkty o niepotwierdzonym pochodzeniu lub składzie, a także czynniki, których parametry nie odpowiadają informacjom umieszczonym na opakowaniu. Szczególnej uwagi wymagają produkty oferowane jako czynniki zregenerowane. Samo użycie określenia „zregenerowany” nie jest jeszcze wystarczającym potwierdzeniem jakości.

Czym jest zregenerowany czynnik chłodniczy?

Zgodnie z przepisami dotyczącymi fluorowanych gazów cieplarnianych regeneracja oznacza ponowne przetworzenie odzyskanego gazu w celu uzyskania właściwości odpowiadających substancji pierwotnej, z uwzględnieniem jego przeznaczenia.

Nie należy utożsamiać regeneracji wyłącznie z prostym oczyszczeniem czynnika lub usunięciem z niego części zanieczyszczeń. Proces powinien prowadzić do uzyskania produktu o określonym i potwierdzonym składzie oraz parametrach jakościowych.

Regeneracja może obejmować między innymi:

• identyfikację odzyskanego czynnika,
• analizę jego składu,
• usunięcie oleju, wilgoci, gazów nieskraplających się i innych zanieczyszczeń,
• rozdzielenie składników mieszaniny, jeżeli jej skład odbiega od wymaganych proporcji,
• ponowne zestawienie właściwego składu czynnika,
• końcową kontrolę laboratoryjną.

Dopiero przeprowadzenie odpowiedniego procesu technologicznego i potwierdzenie parametrów produktu pozwala ocenić, czy czynnik może zostać ponownie bezpiecznie wprowadzony do obrotu i zastosowany w instalacji.

Oznaczenie na butli nie potwierdza rzeczywistego składu

Informacja „R448A”, „R449A” czy „R452A” umieszczona na opakowaniu wskazuje, jaki produkt powinien znajdować się w pojemniku. Nie stanowi jednak sama w sobie dowodu, że wewnątrz znajduje się mieszanina o prawidłowych proporcjach składników.

Dotyczy to szczególnie czynników będących mieszaninami kilku substancji. Zmiana udziału jednego ze składników może wpływać na właściwości całego produktu, w tym na:

• ciśnienia robocze,
• temperatury pracy,
• wydajność chłodniczą,
• efektywność energetyczną instalacji,
• zachowanie oleju i smarowanie sprężarki,
• stabilność oraz bezpieczeństwo pracy układu.

Nieprawidłowy skład może być następstwem zanieczyszczenia, zmieszania kilku czynników, niekontrolowanego odzysku, niewłaściwego procesu przetwarzania albo celowego wprowadzenia produktu do obrotu pod niezgodnym oznaczeniem.

Jak zweryfikować czynnik przed zakupem?

Pełna ocena jakości czynnika wyłącznie na podstawie wyglądu butli nie jest możliwa. Można jednak sprawdzić, czy dostawca zapewnia odpowiedni poziom identyfikowalności produktu i przedstawia dokumentację odnoszącą się do konkretnej partii.

1. Dane producenta, dostawcy i podmiotu odpowiedzialnego za regenerację

Należy ustalić, kto wprowadza produkt do obrotu oraz kto przeprowadził proces regeneracji. Dane podmiotu odpowiedzialnego za produkt powinny być czytelne, kompletne i zgodne z dokumentami sprzedażowymi.

Szczególną ostrożność powinny wzbudzić sytuacje, w których:

• nie można jednoznacznie ustalić źródła pochodzenia produktu,
• sprzedawca nie wskazuje podmiotu odpowiedzialnego za regenerację,
• dokumentacja zawiera inne dane niż oznaczenia na pojemniku,
• łańcuch dostaw jest niejasny lub niemożliwy do odtworzenia.

2. Oznakowanie pojemnika

Pojemnik powinien być oznakowany w sposób czytelny i trwały. W przypadku fluorowanych gazów cieplarnianych przepisy unijne przewidują obowiązek podania między innymi rodzaju gazu oraz informacji, że produkt został poddany regeneracji albo recyklingowi. Dla gazów zregenerowanych oznakowanie powinno również zawierać informacje dotyczące numeru partii oraz nazwy i adresu zakładu regeneracji.

Warto sprawdzić przede wszystkim:

• nazwę czynnika,
• informację, że czynnik jest zregenerowany,
• ilość produktu,
• dane podmiotu odpowiedzialnego,
• numer partii,
• stan techniczny pojemnika,
• zgodność etykiety z dokumentami otrzymanymi od dostawcy.

Nieczytelna, uszkodzona lub wtórnie naklejona etykieta nie przesądza automatycznie o niezgodności produktu, ale powinna skłonić kupującego do dokładniejszej weryfikacji.

3. Numer partii

Numer partii jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających identyfikację produktu. Powinien pozwalać na powiązanie konkretnego pojemnika z procesem produkcji lub regeneracji oraz z wynikami przeprowadzonych badań.

Należy sprawdzić, czy:

• numer partii znajduje się na pojemniku,
• ten sam numer widnieje w dokumencie jakościowym,
• dokument rzeczywiście odnosi się do kupowanego produktu,
• dostawca potrafi wskazać, gdzie i kiedy przeprowadzono kontrolę jakości.

Dokument bez oznaczenia partii może przedstawiać ogólne parametry danego rodzaju czynnika, ale nie musi potwierdzać właściwości produktu znajdującego się w konkretnej butli.

4. Dokument potwierdzający skład i parametry jakościowe

Dostawca powinien przedstawić dokument potwierdzający wyniki kontroli jakości, np. świadectwo analizy, raport z badań albo certyfikat jakości odnoszący się do określonej partii.

W dokumencie warto zweryfikować:

• nazwę i oznaczenie czynnika,
• numer partii,
• datę badania,
• dane laboratorium lub podmiotu wykonującego analizę,
• zastosowaną metodę badawczą,
• wyniki dotyczące składu chemicznego,
• zawartość wilgoci,
• kwasowość,
• zawartość pozostałości wysokowrzących, w tym oleju,
• obecność gazów nieskraplających się,
• ocenę zgodności z przyjętymi wymaganiami jakościowymi.

W branży HVACR jednym z powszechnie stosowanych punktów odniesienia jest norma AHRI Standard 700, określająca specyfikacje czystości czynników chłodniczych. Samo powołanie się na tę normę nie zastępuje jednak wyników badań konkretnej partii produktu.

5. Zgodność wszystkich informacji

Oznaczenia na pojemniku, dokument jakościowy, faktura oraz informacje przekazane przez sprzedawcę powinny być ze sobą zgodne.

Należy zwrócić uwagę na rozbieżności dotyczące:

• nazwy czynnika,
• rodzaju produktu – pierwotnego, zregenerowanego lub poddanego recyklingowi,
• numeru partii,
• danych producenta albo zakładu regeneracji,
• daty wykonania analizy,
• ilości produktu,
• pochodzenia czynnika.

Jeżeli dokument zawiera dane innego podmiotu, innej partii lub innego rodzaju czynnika, nie powinien być traktowany jako wystarczające potwierdzenie jakości kupowanego produktu.

Certyfikat nie zawsze oznacza to samo

W obrocie mogą występować dokumenty określane jako certyfikat jakości, świadectwo jakości, raport z analizy lub karta produktu. Nazwa dokumentu ma mniejsze znaczenie niż jego rzeczywista treść.

Przed zakupem warto ustalić:

• kto wystawił dokument,
• czy podmiot ten rzeczywiście wykonał badania,
• czy wyniki odnoszą się do konkretnej partii,
• czy przedstawiono rzeczywiste wartości badanych parametrów,
• czy dokument zawiera wyłącznie ogólną deklarację zgodności,
• czy jego numer, data i dane wystawcy umożliwiają potwierdzenie autentyczności.

Karta charakterystyki nie jest dokumentem potwierdzającym jakość konkretnej partii. Opisuje ona przede wszystkim właściwości substancji lub mieszaniny, związane z nią zagrożenia oraz zasady bezpiecznego postępowania. Nie zastępuje badania składu produktu znajdującego się w określonym pojemniku.

Dlaczego nieprawidłowy skład stanowi zagrożenie?

Zastosowanie czynnika o składzie innym niż deklarowany może prowadzić do trudnych do zdiagnozowania problemów eksploatacyjnych.

Możliwe konsekwencje obejmują:

• obniżenie wydajności chłodniczej,
• zwiększenie zużycia energii,
• nieprawidłowe ciśnienia i temperatury pracy,
• problemy z regulacją układu,
• przegrzewanie sprężarki,
• pogorszenie właściwości smarnych,
• uszkodzenie elementów instalacji,
• błędną diagnostykę podczas prac serwisowych,
• konieczność usunięcia całego czynnika i ponownego napełnienia układu.

Nieznany skład może również wpływać na ocenę zagrożeń związanych z palnością, toksycznością albo ciśnieniem roboczym. Osoba wykonująca prace serwisowe może zastosować procedury właściwe dla czynnika wskazanego na etykiecie, mimo że rzeczywiste właściwości produktu są inne.

Czy dokumentacja wystarczy do potwierdzenia jakości?

Prawidłowa dokumentacja znacząco zwiększa możliwość prześledzenia pochodzenia produktu, ale nie daje całkowitej pewności, że zawartość pojemnika jest zgodna z deklaracją.

Najbardziej wiarygodnym sposobem potwierdzenia składu czynnika jest wykonanie analizy próbki w laboratorium dysponującym odpowiednim wyposażeniem i metodami badawczymi.

Badanie może być szczególnie uzasadnione, gdy:

• produkt pochodzi od nieznanego dostawcy,
• cena znacząco odbiega od warunków rynkowych,
• dokumentacja jest niepełna lub niespójna,
• brakuje numeru partii,
• etykieta nosi ślady ingerencji,
• czynnik ma nietypowe parametry podczas pracy instalacji,
• istnieje podejrzenie zmieszania kilku substancji,
• konieczne jest potwierdzenie jakości większej partii przed jej zastosowaniem.

Na co uważać przy wyjątkowo atrakcyjnych ofertach?

Niska cena nie jest dowodem, że produkt jest nielegalny lub niezgodny z deklaracją. Powinna jednak skłonić do sprawdzenia, z czego wynika różnica względem innych ofert.

Przed dokonaniem zakupu warto zapytać sprzedawcę:

1. Kto przeprowadził regenerację czynnika?
2. Z jakiego źródła pochodzi produkt?
3. Czy każda partia jest poddawana analizie?
4. Czy dokument jakościowy dotyczy dokładnie kupowanej partii?
5. Czy numer partii znajduje się na pojemniku?
6. Według jakich kryteriów oceniono jakość czynnika?
7. Czy można potwierdzić autentyczność dokumentu u jego wystawcy?
8. Jaka procedura obowiązuje w przypadku stwierdzenia niezgodnego składu?

Brak odpowiedzi, unikanie przekazania dokumentów lub zapewnienia sprzedawcy niepoparte wynikami badań powinny być potraktowane jako sygnały ostrzegawcze.

Czynnik zregenerowany może być pełnowartościowym produktem

Prawidłowo przeprowadzona regeneracja umożliwia ponowne wykorzystanie odzyskanych czynników chłodniczych, ogranicza zapotrzebowanie na produkcję nowych substancji i wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Aktualne przepisy unijne zwiększają znaczenie odzysku, recyklingu i regeneracji fluorowanych gazów cieplarnianych. W niektórych zastosowaniach możliwość serwisowania istniejących urządzeń czynnikami o wysokim współczynniku GWP została uzależniona właśnie od wykorzystania gazu zregenerowanego lub – w ściśle określonych warunkach – poddanego recyklingowi.

Warunkiem bezpiecznego zastosowania takiego produktu jest jednak wiarygodny proces regeneracji, kontrola jakości oraz możliwość ustalenia jego pochodzenia.

Lista kontrolna przed zakupem

Przed zakupem czynnika chłodniczego sprawdź:

• czy znasz dane sprzedawcy i podmiotu odpowiedzialnego za regenerację,
• czy pojemnik jest prawidłowo i czytelnie oznakowany,
• czy produkt ma numer partii,
• czy numer partii jest zgodny z dokumentacją,
• czy otrzymany dokument zawiera wyniki badań konkretnej partii,
• czy wskazano skład oraz najważniejsze parametry jakościowe,
• czy dane na butli, fakturze i w dokumentacji są zgodne,
• czy możliwe jest potwierdzenie autentyczności dokumentu,
• czy dostawca zapewnia procedurę reklamacyjną,
• czy w przypadku wątpliwości można przeprowadzić niezależną analizę próbki.

Nie opieraj decyzji wyłącznie na etykiecie

Prawidłowe oznakowanie jest ważne, ale stanowi dopiero pierwszy etap weryfikacji. Rzetelny dostawca powinien umożliwić identyfikację produktu, wskazać jego pochodzenie i przedstawić dokumentację jakościową powiązaną z konkretną partią.

Jeżeli informacje są niepełne, niespójne albo niemożliwe do potwierdzenia, przed wprowadzeniem czynnika do instalacji warto zlecić analizę jego składu.

Koszt weryfikacji może być znacznie niższy niż skutki zastosowania produktu o nieznanych parametrach: spadek wydajności instalacji, uszkodzenie podzespołów, konieczność wymiany całego napełnienia lub zagrożenie dla osób wykonujących prace serwisowe.

Nie pytaj wyłącznie, jaki symbol znajduje się na butli. Sprawdź, czy jej zawartość została wiarygodnie zidentyfikowana i przebadana.